Choroby dziąseł mogą uszkadzać mózg? Nowe badania potwierdzają związek między zdrowiem jamy ustnej a funkcjonowaniem mózgu
W skrócie: Najświeższe badanie amerykańskich naukowców z University of South Carolina wykazało, że osoby z chorobami przyzębia częściej niż inni, mają zmiany w białej materii mózgu — strukturze odpowiedzialnej za komunikację między jego różnymi obszarami. Odkrycie to sugeruje, że przewlekłe zapalenie dziąseł może wpływać na zdrowie mózgu, zwiększając ryzyko udaru i zaburzeń poznawczych. To kolejny dowód na to, że zdrowie jamy ustnej wpływa bezpośrednio na zdrowie całego organizmu.
Choroby dziąseł – problem, który sięga głębiej niż uśmiech
Choroby dziąseł (periodontitis) to przewlekłe zapalenie tkanek otaczających ząb, które nieleczone prowadzą do utraty przyczepu dziąsłowego i kości, a ostatecznie — nawet do utraty zębów. Szacuje się, że w krajach rozwiniętych na różne formy chorób przyzębia cierpi nawet 70% dorosłych po 60. roku życia. Jednak — jak pokazują nowe dane — skutki chorób dziąseł mogą sięgać dużo dalej niż nam się wydaje.
Związek dziąseł i mózgu: przełomowe badanie z 2025 roku
W październiku 2025 roku (22 October 2025) w czasopiśmie Neurology: Open Access ukazała się praca „Periodontal Disease Independently Associated With White Matter Hyperintensity Volume” autorstwa Meyer i wsp..
Badacze z Uniwersytetu Południowej Karoliny przeanalizowali dane 1143 uczestników projektu Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC) — jednego z największych wieloletnich badań populacyjnych w USA.
Uczestników podzielono na dwie grupy:
- osoby z chorobą przyzębia (PD, n=800),
- osoby ze zdrowym przyzębiem (PH, n=343).
Następnie porównano wyniki badań periodontologicznych z obrazami rezonansu magnetycznego mózgu (MRI), skupiając się na objętości tzw. white matter hyperintensities (WMH) — zmian w białej substancji mózgu, będących markerem tzw. choroby małych naczyń mózgowych (CSVD).
Wyniki badania: stan dziąseł a stan mózgu
Naukowcy odkryli, że osoby z chorobą przyzębia miały istotnie większy wolumen zmian w białej substancji mózgu niż osoby ze zdrowymi dziąsłami (2,83% vs. 2,52%, p = 0.012).
Jak podaje zespół badawczy:
„Periodontal disease was independently associated with greater white matter hyperintensity burden, a key imaging marker of small vessel disease.” (Meyer et al., 2025)
Po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, płeć, nadciśnienie, cukrzyca, palenie czy czas między badaniami, ryzyko wystąpienia najwyższego poziomu zmian w mózgu było o 56% wyższe u osób z chorobą przyzębia (adjusted OR 1.56, 95% CI 1.01–2.40). To pierwszy tak szeroki dowód na niezależny związek między chorobą przyzębia a uszkodzeniami struktur mózgowych.
Co to oznacza?
Biała substancja mózgu odpowiada za przesyłanie impulsów między różnymi obszarami mózgu. Zmiany w jej strukturze (tzw. white matter hyperintensities) są typowe u osób starszych i u pacjentów z chorobami naczyniowymi. Ich obecność zwiększa ryzyko:
- udaru mózgu,
- demencji i spadku funkcji poznawczych,
- problemów z pamięcią i koncentracją,
- zaburzeń równowagi oraz nastroju.
Jak tłumaczą autorzy badania:
„Our findings suggest that chronic periodontal inflammation may contribute to cerebral small vessel disease through systemic inflammatory pathways.”
Innymi słowy — stan zapalny w jamie ustnej może wpływać na naczynia krwionośne mózgu, zaburzając mikrokrążenie i sprzyjając uszkodzeniom komórek nerwowych.
Stan zapalny dziąseł a układ krwionośny i nerwowy
Mechanizm tego zjawiska nie jest jeszcze w pełni poznany, ale badacze wskazują kilka możliwych dróg:
- bakterie periodontologiczne (np. Porphyromonas gingivalis) mogą przedostawać się do krwiobiegu i aktywować układ odpornościowy,
- powstają reakcje zapalne w śródbłonku naczyń, które prowadzą do mikrouszkodzeń,
- wzrasta poziom białka C-reaktywnego (CRP) i interleukiny-6, czyli wskaźników ogólnoustrojowego zapalenia.
Zgodnie z wcześniejszymi publikacjami cytowanymi przez autorów (m.in. Wardlaw et al., 2019; Low et al., 2019), przewlekłe stany zapalne są jednym z kluczowych czynników rozwoju chorób drobnych naczyń mózgowych — niezależnie od ciśnienia tętniczego czy cukrzycy.
Profilaktyka periodontologiczna może chronić mózg
Choć badanie nie potwierdza jeszcze bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, naukowcy podkreślają, że zapobieganie i leczenie chorób dziąseł może być nowym, prostym elementem profilaktyki neurologicznej.
Jak napisano w podsumowaniu:
„Interventions targeting periodontal disease could be explored as a modifiable risk factor for cerebral small vessel disease prevention.”
Regularne czyszczenie kamienia nazębnego, skaling, kontrola krwawienia dziąseł i utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej mogą więc przynieść korzyści wykraczające poza zdrowie zębów — chroniąc także układ nerwowy i naczyniowy.
Co możesz zrobić już dziś?
- Zadbaj o codzienną higienę jamy ustnej. Szczotkuj zęby 2× dziennie, używaj nici dentystycznej lub irygatora.
- Zgłaszaj się regularnie na kontrole stomatologiczne, co najmniej dwa razy w roku odwiedzaj stomatologa i higienistkę. Już dziś umów się na wizytę w centrum stomatologicznym Vilamed Warszawa.
- Nie lekceważ objawów, takich jak krwawienie, obrzęk, nieświeży oddech czy cofające się dziąsła. To oznaki zapalenia — warto zareagować wcześnie.
- Dbaj o ogólny styl życia. Zdrowa dieta, odpowiednie nawodnienie i rezygnacja z palenia to kluczowe elementy ochrony zarówno serca, jak i mózgu.
Podsumowanie
Badanie Meyer i współautorów (2025) stanowi mocny argument za tym, że zdrowie jamy ustnej ma realny wpływ na kondycję mózgu. Utrzymanie zdrowych dziąseł może nie tylko poprawić jakość życia i zapobiec utracie zębów, ale też stanowić ważny element profilaktyki udarów i chorób neurodegeneracyjnych.
Warto więc pamiętać: zdrowe dziąsła to zdrowy mózg!
Źródło:
Meyer J, Martin C, Wood S, et al. ; Neurology: Open Access. 2025;1(4). ; doi:10.1212/WN9.0000000000000037 – https://www.neurology.org/doi/pdf/10.1212/WN9.0000000000000037
