Czym jest kserostomia (xerostomia)? Suchość jamy ustnej jako objaw choroby: przyczyny i leczenie

Kserostomia, znana również jako xerostomia, to medyczne określenie suchości jamy ustnej spowodowanej zmniejszonym lub całkowitym brakiem wydzielania śliny. Taki stan może być jedynie przejściowym objawem odwodnienia lub stresu, ale często bywa sygnałem przewlekłych chorób, skutkiem ubocznym przyjmowania leków, a nawet następstwem radioterapii w obrębie głowy i szyi. Suchość w ustach wpływa nie tylko na komfort pacjenta, ale też na zdrowie jamy ustnej – zwiększa ryzyko rozwoju próchnicy, chorób dziąseł, a także zaburzeń w mowie, przełykaniu i odczuwaniu smaku. Temat rozwijamy w dalszej części tego artykuły. Zachęcamy do lektury.

Z artykułu dowiesz się:

Czym jest kserostomia?
Jakie są przyczyny kserostomii?
Jakie są objawy kserostomii?
Jak wygląda leczenie kserostomii?
Jakie są domowe sposoby na łagodzenie objawów kserostomii?
Jak powinna wyglądać higiena jamy ustnej przy kserostomii?

Czym jest kserostomia i jak powstaje uczucie suchości w jamie ustnej?

Kserostomia to stan, w którym dochodzi do wyraźnego obniżenia ilości wydzielanej śliny przez gruczoły ślinowe lub do zmiany jej składu. Wyróżnia się kserostomię prawdziwą (związaną z obiektywnie zmniejszonym wydzielaniem śliny – hiposialią) oraz kserostomię rzekomą, w której pacjent odczuwa suchość w jamie ustnej mimo prawidłowej pracy gruczołów. Ślina pełni kluczową rolę w ochronie błony śluzowej jamy ustnej, wspomaga proces trawienia, chroni zęby przed próchnicą i neutralizuje kwasy produkowane przez bakterie. Jej niedobór sprawia, że błony śluzowe stają się suche, podatne na podrażnienia i zakażenia.

Przyczyny kserostomii – dlaczego pojawia się suchość w ustach?

Przyczyny suchości w ustach są liczne i obejmują zarówno czynniki przejściowe, jak i przewlekłe. Oto one!

Leki – szczególnie przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe, moczopędne, obniżające ciśnienie, niektóre preparaty przeciwbólowe.
Choroby przewlekłe – cukrzyca, choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, reumatoidalne zapalenie stawów, zespół Sjögrena.
Radioterapia i chemioterapia w obrębie głowy i szyi – uszkodzenie gruczołów ślinowych.
Odwodnienie – niedostateczna podaż płynów.
Palenie papierosów i nadużywanie alkoholu – powodują suchość w jamie ustnej.
Oddychanie przez usta, chrapanie, długotrwałe mówienie.
Stres i zaburzenia hormonalne.

Przyczyna kserostomii (suchości w ustach)	Mechanizm powstawania suchości jamy ustnej	Rekomendowane metody leczenia kserostomii
Przyjmowanie leków (np. leki przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe, moczopędne, leki na nadciśnienie)	Działanie uboczne – zmniejszenie wydzielania śliny przez gruczoły ślinowe	Konsultacja z lekarzem w celu zmiany dawki lub zamiennika; stosowanie preparatów nawilżających, sztucznej śliny, żeli i płynów do płukania jamy ustnej
Choroby przewlekłe – cukrzyca, choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, reumatoidalne zapalenie stawów, zespół Sjögrena	Uszkodzenie lub przewlekłe zapalenie gruczołów ślinowych, zaburzenia metaboliczne	Leczenie choroby podstawowej, preparaty stymulujące wydzielanie śliny (np. guma do żucia bez cukru, tabletki do ssania z ksylitolem)
Radioterapia i chemioterapia w obrębie głowy i szyi	Uszkodzenie tkanek gruczołów ślinowych i zmniejszenie produkcji ślina	Nawilżanie błon śluzowych, sztuczna ślina, żele ochronne, unikanie pokarmów drażniących
Odwodnienie	Zmniejszona ilość wody w organizmie wpływa na obniżenie wydzielania śliny	Picie wody małymi łykami przez cały dzień, unikanie alkoholu i kofeiny, utrzymanie prawidłowego nawodnienia
Palenie papierosów, alkohol, kofeina	Działanie drażniące i odwadniające na błonę śluzową jamy ustnej	Eliminacja używek, stosowanie płynów do płukania jamy ustnej dla pacjentów z kserostomią, pasta do zębów z fluorem
Oddychanie przez usta, chrapanie	Wysuszanie błony śluzowej przez stały przepływ powietrza	Leczenie przyczynowe (np. laryngologiczne), stosowanie nawilżaczy powietrza, żucie gumy bez cukru, spraye nawilżające
Stres i zaburzenia hormonalne	Wpływ na układ nerwowy regulujący wydzielanie śliny	Techniki relaksacyjne, zdrowa dieta, uzupełnienie niedoborów witamin i minerałów

Objawy suchości jamy ustnej i ich konsekwencje

Objawy suchości w jamie ustnej mogą być odczuwane w różnym stopniu nasilenia. Należą do nich: uczucie lepkości i klejenia się błon śluzowych, trudności w połykaniu pokarmów, pieczenie języka i podniebienia, pękanie kącików ust, zaburzenia smaku, a także przewlekły, nieprzyjemny zapach z ust.

Ekspert radzi:

“Brak śliny w ustach prowadzi do szybszego rozwoju próchnicy, stanów zapalnych dziąseł, grzybicy jamy ustnej (Candida), a nawet trudności w utrzymaniu protez zębowych. Objawy te obniżają jakość życia i wymagają wdrożenia odpowiedniego leczenia.”

ZAREZERWUJ WIZYTĘ W VILAMED WARSZAWA!

Diagnostyka kserostomii – jak ustalić przyczynę suchości w ustach?

Diagnostyka kserostomii rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu medycznego, w tym analizy przyjmowanych leków mogących powodować suchość w ustach. Wykonuje się pomiar ilości wydzielanej śliny (sialometrię), badanie stanu błony śluzowej jamy ustnej, zębów i dziąseł. W przypadku podejrzenia chorób autoimmunologicznych, takich jak zespół Sjögrena, konieczne są badania dodatkowe – m.in. testy immunologiczne, biopsja gruczołu ślinowego.

Leczenie kserostomii – metody przyczynowe i objawowe

Leczenie kserostomii polega na usunięciu lub zmniejszeniu czynnika powodującego suchość oraz na łagodzeniu objawów.

Leczenie przyczynowe kserostomii: zmiana lub modyfikacja leków (po konsultacji z lekarzem), leczenie chorób podstawowych, nawodnienie organizmu.
Leczenie objawowe kserostomii: stosowanie preparatów nawilżających – żeli, sprayów, płynów do płukania jamy ustnej dla pacjentów z kserostomią, past do zębów chroniących przed próchnicą, tabletek do ssania stymulujących wydzielanie śliny, gum bez cukru. W wybranych przypadkach stosuje się farmakoterapię.

Domowe sposoby łagodzenia objawów suchości w jamie ustnej

W przypadku kserostomii ważne jest wdrożenie prostych nawyków wspomagających leczenie: częste popijanie wody małymi łykami, żucie gum bezcukrowych lub ssanie pastylek z ksylitolem, unikanie pikantnych i słonych potraw podrażniających błonę śluzową, nawilżanie powietrza w pomieszczeniach, rezygnacja z alkoholu i kofeiny. Regularna pielęgnacja jamy ustnej i profilaktyka próchnicy są kluczowe, aby ograniczyć rozwój powikłań.

Profilaktyka i pielęgnacja jamy ustnej u pacjentów z kserostomią

Pacjenci z kserostomią powinni szczególnie dbać o higienę jamy ustnej, to znaczy:

stosować pasty z fluorem i delikatne szczoteczki,
unikać past wybielających o wysokiej ścieralności,
regularnie odwiedzać gabinet stomatologiczny Vilamed,
kontrolować rozwój próchnicy i stan dziąseł,
stosować produkty do pielęgnacji jamy ustnej przeznaczone dla osób z suchością.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o kserostomię

Czy kserostomia jest chorobą samą w sobie?

Może być samodzielną jednostką chorobową, ale częściej stanowi objaw innych schorzeń lub skutków ubocznych leczenia.

Czy kserostomia jest odwracalna?

Jeśli jest skutkiem odwodnienia lub przyjmowania leków, może ustąpić po usunięciu czynnika wywołującego. W chorobach przewlekłych leczenie skupia się na łagodzeniu objawów.

Czy suchość w jamie ustnej może powodować próchnicę?

Tak – brak śliny w ustach zwiększa ryzyko rozwoju próchnicy i chorób dziąseł.

Uczucie suchości w ustach to poważny problem!

Kserostomia to nie tylko dyskomfort, ale poważny problem stomatologiczny, który może prowadzić do próchnicy, zapaleń dziąseł i infekcji błon śluzowych. Wczesna diagnostyka, ustalenie przyczyny suchości i wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwalają ograniczyć jej skutki i poprawić komfort życia pacjentów. Suchość jamy ustnej wymaga kompleksowego podejścia – od modyfikacji stylu życia po zastosowanie specjalistycznych preparatów i regularną kontrolę stomatologiczną. Skontaktuj się z nami i umów się na wizytę, jeśli suchość w ustach uprzykrza Ci codzienność!